Een volstrekt nieuw paradigma

‘Het uitgaan van de kracht van de patiënt en de optimaal te behalen (positieve) gezondheid geeft kansen voor nieuwe initiatieven en ontspannender werken. (…) We werden betrokken in een volstrekt nieuw paradigma,’ zegt huisarts Paulina Polderman in haar verslag over de deelname aan de training Gezondheid en Gedrag.

Uit nieuwsgierigheid begon ik de cursus van Bettery Institute. Hoe verhoudt de protocollaire ketenzorg zich tot de principes van integrale zorg en eigen verantwoordelijkheid, hoe bereik je echte gedragsverandering bij de chronische patiënt? Daar hoopte ik een antwoord op te krijgen.

De eerste trainingsmiddag oefenden we de eerste fase (van het GG/ZZ gespreksmodel) in Gezondheid/ Gedrag. De patiënt uitgebreid aan het woord laten. Goed luisteren. Niet beginnen met uitslagen en cijfers en doelen, maar er achter zien te komen wat de ervaren gezondheid van de patiënt is.

Wat had ik nog te leren aan consultvoering als ervaren huisarts en opleider? Empathisch luisteren, samenvatten, de hulpvraag boven krijgen? We doen het toch al? Toch was dit anders.

Het uitgangspunt was de patiënt, niet de ziekte. De patiënt laten verwoorden wat belangrijk is, waar de ambitie ligt. De ervaren gezondheid in de brede zin van het woord formuleren. Gezondheid als de mogelijkheid zich te kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden op alle gebieden van het leven en niet alleen als afwezigheid van ziekte. De patiënt het doel en de richting laten bepalen, de regie en de verantwoordelijkheid geven in de stappen die gezet gaan worden.

Kan dat wel in de drukte van de huisartsen- POH-praktijk? Langdurig stil luisteren naar de patiënt? Uiteindelijk levert het tijd op. We kennen allemaal de gevoelens van teleurstelling en hopeloosheid als we een verandering in leefstijl bij de patiënt willen bewerkstelligen. Het energie-slurpende gevoel dat jij harder werkt dan de patiënt.

Overigens weten we dat de ervaren gezondheid een sterke relatie heeft met het zorggebruik, het arbeidsverzuim, maar zelfs met de sterftekans. Dat is breder dan onze diabetes-afvinklijstjes. En belangrijk genoeg om te inventariseren.

De tweede trainingsmiddag ging het om het veranderen van gedrag. Hoe je als huisarts/POH de patiënt kunt coachen om met kleine stapjes de door de patiënt gekozen richting op te gaan. Goede ketenzorg kan niet zonder gedragsverandering. Maar dat lukt alleen als de patiënt het doel bepaalt. De professional is coach hierin. Het kleinste stapje is al goed en motiverend. Treffend vond ik te horen dat van de gezondheidsbevorderende factoren slechts 10% bestaat uit betere gezondheidszorg, de rest uit gedrag, sociaal functioneren etc.

Protocollen en richtlijnen, op basis van alleen evidence medicine, doen onvoldoende recht aan de dagelijkse praktijk. Wij, zorgverleners, weten dat allang. Context-based practice, waarbij naast kwantitatieve gegevens ook kwalitatieve gegevens een plek krijgen, geeft ruimte om de gezondheidsdoelen van de patiënt en de klinische ervaring van de zorgprofessional een plaats in de behandeling te geven. Dan zou je weleens op iets verrassends anders kunnen uitkomen dan op 5 kg gewichtsverlies. Kunnen lopen naar het buurthuis om mee te doen met de koffieochtend bijvoorbeeld.

Al oefenend en pratend ontdekte ik dat we niet alleen wat trucjes leerden om de patiënt onze gewenste richting op te laten bewegen. We werden betrokken in een volstrekt nieuw paradigma: van chronic disease management naar participatory patient management.

In middag 3 bespraken we de inbreng van de huisarts/POH van ZZ-kennis en de implicaties van de nieuwe aanpak voor de praktijk. We zagen ruimte om minder rigide met resultaatcijfers om te gaan, voor het uitbreiden van het eerstelijnsaanbod met leefstijlverbeterende activiteiten in groepen, andere aanvullende therapieën (cam: complementair, alternatieve therapieën), die meehelpen om het zelfherstellend vermogen te stimuleren, betrokkenheid van maatschappelijk werk en buurthuizen. Geïntegreerde eerstelijnszorg in plaats van verticale ziektegerichte programma’s.

Het uitgaan van de kracht van de patiënt en de optimaal te behalen (positieve) gezondheid geeft kansen voor nieuwe initiatieven en ontspannener werken.

Ik ben echt wijzer geworden.

Paulina Polderman, waarnemend huisarts in Amsterdam en huisarts in Abcoude.
https://www.rohamsterdam.nl/patient-doel-en-richting-laten-bepalen-verslag-training-gezondheid-en-gedrag